محاسبه حجم معامله با درصد ریسک؛ مدیریت سرمایه در بورس و فارکس

بیشترِ معامله‌گران وقتِ زیادی صرفِ این می‌کنند که کجا بخرند و کجا بفروشند، و کمتر به این فکر می‌کنند که چقدر بخرند. اما همین «چقدر» است که تعیین می‌کند یک سری زیانِ پشتِ سرِ هم، که برای هر استراتژی‌ای پیش می‌آید، حسابِ شما را کمی کوچک می‌کند یا از بازی بیرونتان می‌برد.

ساده‌ترین و رایج‌ترین روشِ تعیینِ حجم، درصد ریسک است: پیش از ورود تصمیم می‌گیرید اگر حد ضرر بخورد حداکثر چند درصد از سرمایه را از دست بدهید، و حجمِ معامله را از روی همان حساب می‌کنید.

چرا درصد ریسک مهم است؟

فرض کنید ده معاملهٔ پشتِ سرِ هم به حد ضرر بخورد؛ اتفاقی که برای استراتژی‌های خوب هم دیر یا زود پیش می‌آید.

با ریسکِ 1 یا 2 درصد، ده زیانِ پیاپی یک افتِ قابلِ تحمل است. با ریسکِ 10 درصد، دو سومِ سرمایه رفته و برای برگشت به نقطهٔ شروع باید حدودِ 190 درصد سود کنید.

فرمول محاسبه حجم معامله

حجم = (سرمایه × درصد ریسک) ÷ فاصلهٔ قیمتِ ورود تا حد ضرر

ترتیبِ کار مهم است:

1. حد ضرر را از روی نمودار تعیین کنید، نه از روی پول؛ جایی که اگر قیمت به آن برسد، ایدهٔ معامله باطل شده است.
2. مبلغِ ریسک را حساب کنید: سرمایه × درصد ریسک.
3. حجم را از فرمول به دست آورید. حد ضرر دور باشد، حجم کم می‌شود؛ نزدیک باشد، حجم بیشتر.

به این ترتیب ریسکِ همهٔ معامله‌ها برابر می‌شود، هرچقدر هم فاصلهٔ حد ضررشان با هم فرق داشته باشد.

مثال: سهام بورس تهران

• سرمایه: 500,000,000 ریال
• ریسکِ هر معامله: 1 درصد، یعنی 5,000,000 ریال
• قیمتِ خرید: 4,000 ریال و حد ضرر: 3,800 ریال؛ ریسکِ هر سهم 200 ریال

حجم = 5,000,000 ÷ 200 = 25,000 سهم؛ یعنی خریدی به ارزشِ 100,000,000 ریال، یا 20 درصدِ سرمایه. اگر حد ضرر بخورد، همان 5,000,000 ریال از دست می‌رود.

دو نکتهٔ مخصوصِ بورس تهران:

• کارمزد خرید و فروش هر دو از سود کم می‌شود. اگر کارمزد را در حساب نیاورید، ریسکِ واقعی کمی از برنامه بیشتر می‌شود.
• دامنهٔ نوسان و صف فروش: اگر سهم با صفِ فروش باز شود، حد ضرر ممکن است همان روز اجرا نشود و زیان از برنامه بیشتر شود. این یکی از دلایلی است که ریسکِ هر معامله را کوچک نگه می‌دارند.

مثال: انس طلا (XAUUSD)

در فارکس حجم با لات سنجیده می‌شود. برای انس طلا هر لات 100 اونس است؛ پس هر یک دلار حرکتِ قیمت، برای یک لات 100 دلار سود یا زیان است.

• سرمایه: 10,000 دلار؛ ریسکِ 1 درصد یعنی 100 دلار
• خرید در 4,160 و حد ضرر در 4,148؛ فاصلهٔ 12 دلار
• ریسکِ یک لات: 12 × 100 = 1,200 دلار

حجم = 100 ÷ 1,200 ≈ 0.083 لات. حجم را به پایین گرد کنید: 0.08 لات، با ریسکِ 96 دلار.

مثال: یورو به دلار (EURUSD)

هر لاتِ یورو به دلار 100,000 یوروست و هر پیپ (0.0001) برای یک لات 10 دلار ارزش دارد.

• سرمایه: 10,000 دلار؛ ریسکِ 1 درصد یعنی 100 دلار
• خرید در 1.1650 و حد ضرر در 1.1625؛ فاصلهٔ 25 پیپ
• ریسکِ یک لات: 25 × 10 = 250 دلار

حجم = 100 ÷ 250 = 0.4 لات.

اهرم ریسک را بیشتر نمی‌کند، حجم می‌کند

همین 0.4 لات حدودِ 46,600 دلار ارزش دارد و با اهرمِ 1:100 حدودِ 466 دلار مارجین می‌گیرد. اهرم فقط تعیین می‌کند چقدر از سرمایه به‌عنوانِ وثیقه کنار گذاشته شود؛ اگر حد ضرر بخورد، زیان همان 100 دلار است. چیزی که ریسک را بالا می‌برد، حجمِ بزرگ‌تر است؛ اهرمِ بالا فقط باز کردنِ آن را ممکن می‌کند.

نسبت ریسک به ریوارد

نسبتِ ریسک به ریوارد (R:R) فاصلهٔ حد سود را با فاصلهٔ حد ضرر مقایسه می‌کند. اگر حد ضرر 200 ریال پایین‌تر و حد سود 400 ریال بالاتر از قیمتِ ورود باشد، این نسبت 1 به 2 است.

درصدِ برد به‌تنهایی چیزی نمی‌گوید؛ باید کنارِ این نسبت دیده شود. در ده معامله:

• با 40 درصد برد و نسبتِ 1 به 2: چهار برد × 2 واحد − شش باخت × 1 واحد = 2 واحد سود
• با 60 درصد برد و نسبتِ 1 به 0.5: شش برد × 0.5 واحد − چهار باخت × 1 واحد = 1 واحد زیان

یعنی استراتژی‌ای که بیشترِ وقت‌ها درست است، می‌تواند در مجموع زیان‌ده باشد، و برعکس. پیش از اینکه به یک استراتژی پول بسپارید، این دو عدد را با بک تست روی داده‌های گذشته و با فوروارد تست روی داده‌هایی که استراتژی ندیده است بسنجید.

محاسبه خودکار حجم در خط

در معاملهٔ تمرینیِ خط، که داخلِ بازپخش کندل در دسترس است، لازم نیست این حساب‌ها را دستی انجام دهید:

• روشِ اندازهٔ معامله را روی «درصد ریسک» یا «مبلغ ثابت ریسک» بگذارید، خرید یا فروش را بزنید و حد ضرر را روی نمودار کلیک کنید؛ حجم از فاصلهٔ ورود تا همان نقطه حساب می‌شود.
• کارمزدِ ورود و خروج هر دو در این حساب می‌آیند؛ پس «1 درصد ریسک» یعنی واقعاً یک درصد، با کارمزد.
• برای فارکس، حجم به لات است، اهرمِ پیش‌فرض 1:100 است و اسپرد را مثل متاتریدر به پوینت وارد می‌کنید.
• کنارِ خطِ حد ضرر و حد سود، سود یا زیانِ احتمالی به مبلغ و به درصدِ سرمایه نوشته می‌شود. در تصویرِ بالای این نوشته، پلاکِ حد ضرر نشان می‌دهد که اگر حد ضرر بخورد، 1.53 درصد از سرمایه از دست می‌رود.
• بدونِ حد ضرر، «درصد ریسک» معامله باز نمی‌کند؛ درصدِ ریسک بدونِ حد ضرر معنا ندارد و حدس زدنِ آن کارِ ما نیست.

نمودار سهام بورس تهران و فارکس هر دو با همین ابزارها کار می‌کنند؛ برای نمونه چارت انس طلا یا چارت یورو به دلار.

سوالات متداول

درصد ریسک مناسب برای هر معامله چقدر است؟

عدد ثابتی وجود ندارد؛ بسیاری از معامله‌گران بینِ نیم تا 2 درصد را انتخاب می‌کنند. مهم‌تر از خودِ عدد، این است که در همهٔ معامله‌ها ثابت بماند و با چند زیانِ پیاپی، احساسی بالا نرود.

اگر حجمِ محاسبه‌شده بیشتر از پولِ حساب باشد چه؟

یعنی حد ضرر آن‌قدر نزدیک است که برای رسیدن به آن ریسک باید بیشتر از کلِ سرمایه بخرید. اگر بدونِ اهرم معامله می‌کنید، حجم را تا اندازهٔ پولِ حساب کم کنید؛ ریسکِ واقعیِ معامله کمتر از برنامه می‌شود. معاملهٔ تمرینیِ خط هم سفارشی را که پولِ حساب برایش کافی نیست باز نمی‌کند و همین را می‌گوید.

آیا مدیریت سرمایه یعنی هیچ‌وقت ضرر نکنیم؟

نه. مدیریت سرمایه زیان را حذف نمی‌کند؛ اندازه‌اش را از قبل معلوم می‌کند تا هیچ معامله‌ای، و هیچ چند معاملهٔ پشتِ سرِ همی، حساب را از بین نبرد.

این نوشته آموزشی است و توصیهٔ سرمایه‌گذاری یا پیشنهادِ معامله نیست.