نمودار یک سهم را باز می‌کنید و بعد از چند روز توقف، یک افتِ ناگهانیِ 15 یا 40 درصدی می‌بینید. بیشترِ وقت‌ها این افت ریزش نیست؛ نماد بعد از مجمع بازگشایی شده و قیمتِ مرجعش به خاطرِ سود نقدی یا افزایش سرمایه پایین آمده است. ارزشِ دارایی سهام‌دار تغییری نکرده، اما روی نمودارِ خام همان افت مثل یک سقوط دیده می‌شود: میانگین‌های متحرک می‌شکنند، خط‌های روند بی‌معنا می‌شوند و حمایت و مقاومت‌ها جابه‌جا به نظر می‌رسند. راه‌حل، قیمت تعدیل‌شده است.
بعد از مجمع چه اتفاقی برای قیمت سهم می‌افتد؟
سود نقدی
اگر شرکت به هر سهم 1,000 ریال سود نقدی بدهد و قیمتِ سهم پیش از مجمع 10,000 ریال باشد، قیمتِ مرجعِ بازگشایی 9,000 ریال می‌شود. سهام‌دار همان 1,000 ریال را بعداً به‌صورتِ نقد می‌گیرد، پس جمعِ دارایی‌اش همان است که بود.
افزایش سرمایه بدون آورده نقدی
وقتی افزایش سرمایه از محلِ سود انباشته، اندوخته یا تجدید ارزیابی دارایی‌هاست، به سهام‌دار سهمِ تازه داده می‌شود و پولی نمی‌پردازد؛ به این سهم‌ها «سهام جایزه» هم می‌گویند. با افزایش سرمایهٔ 100 درصدی، تعداد سهم‌ها دو برابر و قیمتِ هر سهم نصف می‌شود: سهمِ 10,000 ریالی با 5,000 ریال بازگشایی می‌شود.
فرمولش این است:
قیمت مرجع = قیمت پیش از مجمع ÷ (1 + درصد افزایش سرمایه)
یک مثالِ واقعی: کگل در 26 بهمن 1404 بعد از یک افزایش سرمایهٔ 6.85 درصدی بازگشایی شد. قیمت پیش از مجمع 2,314 ریال بود و 2,314 ÷ 1.0685 می‌شود حدودِ 2,166 ریال؛ همان قیمتِ مرجعی که بورس برای بازگشایی اعلام کرد.
افزایش سرمایه از محل آورده نقدی
در این نوع، سهام‌دار حق تقدم می‌گیرد: حقِ خریدِ سهمِ تازه به قیمتِ اسمیِ 1,000 ریال. چون سهمِ تازه ارزان‌تر از قیمتِ بازار فروخته می‌شود، قیمتِ مرجع کمتر از حالتِ سهام جایزه پایین می‌آید:
قیمت مرجع = (قیمت پیش از مجمع + 1,000 × درصد افزایش سرمایه) ÷ (1 + درصد افزایش سرمایه)
با افزایش سرمایهٔ 100 درصدی روی سهمِ 5,000 ریالی: (5,000 + 1,000) ÷ 2 = 3,000 ریال.
وقتی چند رویداد با هم می‌آیند
گاهی در یک توقفِ نماد هم سود نقدی تقسیم می‌شود و هم افزایش سرمایه ثبت می‌شود. نمونه‌اش همان است که در تصویرِ بالای این نوشته می‌بینید: کگل در 5 خرداد 1405 بعد از 190 ریال سود نقدی برای هر سهم و 10.46 درصد افزایش سرمایه بازگشایی شد؛ تعداد سهم‌ها از 593 میلیارد به 655 میلیارد رسید. حسابِ قیمتِ مرجع قدم‌به‌قدم:
- قیمت پیش از مجمع: 1,971 ریال
- منهای سود نقدی: 1,971 − 190 = 1,781 ریال
- افزایش سرمایهٔ 10.46 درصدی با فرمولِ آورده: (1,781 + 1,000 × 0.1046) ÷ 1.1046 ≈ 1,707 ریال
قیمتِ مرجعِ بازگشایی همان 1,707 ریال بود؛ این اعداد دقیقاً با فرمولِ افزایش سرمایه از محلِ آورده جور درمی‌آیند. یعنی سهم با حدودِ 13 درصد قیمتِ کمتر بازگشایی شد، بی‌آنکه سهام‌داری ضرر کرده باشد.
چرا چارت تعدیل‌نشده گمراه‌کننده است؟
روی نمودارِ خام، هر مجمع یک شکافِ قیمتی می‌سازد که هیچ معامله‌ای پشتش نیست. نتیجه‌اش:
- میانگین‌های متحرک و اندیکاتورهایی مثل RSI یک «ریزشِ» ساختگی را می‌بینند و سیگنالِ فروش می‌دهند؛
- خط‌های روند و سطح‌های حمایت و مقاومتِ پیش از مجمع با قیمت‌های بعد از آن قابلِ مقایسه نیستند؛
- بازدهِ بلندمدتِ سهم کمتر از واقعیت دیده می‌شود، چون سود نقدی‌ها و سهام جایزه‌ها در نمودار گم شده‌اند؛
- در بک تست، افتِ بعد از مجمع حد ضررِ معامله‌های خرید را بی‌دلیل فعال می‌کند و نتیجهٔ استراتژی را خراب می‌کند.
قیمت تعدیل‌شده چطور حساب می‌شود؟
برای هر مجمع یک ضریب تعدیل حساب می‌شود:
ضریب تعدیل = قیمت مرجع بازگشایی ÷ قیمت پیش از مجمع
برای مجمعِ خردادِ کگل: 1,707 ÷ 1,971 ≈ 0.8661. در نمودارِ تعدیل‌شده، قیمتِ همهٔ کندل‌های پیش از این مجمع در 0.8661 ضرب می‌شود؛ اگر سهم چند مجمع داشته باشد، ضریب‌ها در هم ضرب می‌شوند. به این ترتیب شکافِ مجمع از نمودار حذف می‌شود و درصدِ تغییرِ قیمت در همهٔ روزها همان می‌ماند که بود.
دو نکته را در نظر داشته باشید:
- آخرین قیمت در نمودارِ تعدیل‌شده همان قیمتِ تابلوست؛ این قیمت‌های گذشته‌اند که کوچک می‌شوند. برای سهمی با سال‌ها افزایش سرمایه، قیمتِ تعدیل‌شدهٔ سال‌های دور ممکن است به چند ریال برسد.
- قیمتِ پیش از مجمع، قیمت پایانیِ آخرین روزِ معاملاتی است و نه آخرین معامله؛ بورس قیمتِ مرجع را از قیمت پایانی حساب می‌کند.
تعدیل حجم معاملات
افزایش سرمایه تعدادِ سهم‌ها را زیاد می‌کند، پس حجمِ معاملاتِ قبل و بعد از آن قابلِ مقایسه نیست: یک میلیون سهم پیش از افزایش سرمایهٔ 100 درصدی، همان سهمی از شرکت است که دو میلیون سهم بعد از آن. در حجم تعدیل‌شده، حجمِ روزهای پیش از هر افزایش سرمایه در نسبتِ تعدادِ سهام ضرب می‌شود. سود نقدی تعدادِ سهم‌ها را عوض نمی‌کند و در حجم اثری ندارد.
قیمت تعدیل‌شده در خط
- در نوارِ بالای نمودارِ خط دو دکمه هست: «تعدیل‌شده» برای قیمت و «حجم تعدیل‌شده» برای حجم. هر دو به‌طور پیش‌فرض روشن‌اند و برای دیدنِ نمودارِ خام کافی است خاموششان کنید.
- هر مجمع با یک دایره روی نمودار مشخص می‌شود. با بردنِ ماوس روی آن، نوعِ رویداد، درصدِ افزایش سرمایه، تعدادِ سهام پیش و پس از آن، سودِ هر سهم، قیمتِ پیش از مجمع، قیمتِ مرجعِ بازگشایی و ضریبِ تعدیل را می‌بینید؛ درست مثلِ کارتِ تصویرِ بالای این نوشته.
- اطلاعاتِ مجمع‌ها از سایت مدیریت فناوری بورس تهران (TSETMC) می‌آید و تشخیصِ «افزایش سرمایه» از «سود نقدی» با تغییرِ تعداد سهام انجام می‌شود، نه با حدس از روی افتِ قیمت.
نمودار تعدیل‌شدهٔ همهٔ سهام بورس، فرابورس و بازار پایه را در صفحهٔ چارت بورس پیدا می‌کنید؛ برای نمونه چارت کگل یا چارت فولاد.
سوالات متداول
آیا تعدیل، قیمتِ واقعیِ سهم را عوض می‌کند؟
نه. قیمتِ امروز و قیمتِ تابلو دست نمی‌خورد؛ فقط کندل‌های گذشته طوری مقیاس می‌شوند که شکافِ مجمع‌ها از نمودار برداشته شود.
چرا قیمت‌های قدیمی در چارت تعدیل‌شده با سابقهٔ معاملات فرق دارد؟
چون در ضریبِ همهٔ مجمع‌های بعد از خودشان ضرب شده‌اند. برای دیدنِ قیمتی که آن روز روی تابلو بود، «تعدیل‌شده» را خاموش کنید.
برای تحلیل تکنیکال کدام نمودار بهتر است؟
برای تحلیلِ روند، اندیکاتورها و بک تست، نمودارِ تعدیل‌شده؛ برای دیدنِ قیمتِ معامله در یک روزِ مشخص، نمودارِ خام.
