«خودرو» نمادِ ایران‌خودرو در بورس تهران است؛ شرکتی که در سالِ 1341 با نامِ «ایران ناسیونال» تأسیس شد و امروز یکی از دو خودروسازِ بزرگِ کشور است. کمتر سهمی در بازار به اندازهٔ خودرو هم برای سرمایه‌گذارِ بلندمدت آشناست و هم برای معامله‌گرِ کوتاه‌مدت: با بیش از 2,560 میلیارد سهم، در 60 جلسهٔ منتهی به 8 مهر 1405 هر روز به‌طورِ میانگین حدودِ 511 میلیارد تومان از آن معامله شد و از این نظر نهمین سهمِ بازار بود.
در این نوشته شناسنامهٔ نماد، تاریخچهٔ شرکت، سهامداران، وضعیتِ مالی، افزایش سرمایه‌ها و سود نقدی، رفتارِ قیمت از 1389 تا امروز و چند نکتهٔ کاربردی برای خواندنِ نمودارِ خودرو را مرور می‌کنیم. عددهای بازار مربوط به پایانِ معاملاتِ 8 مهر 1405 است.
شناسنامهٔ نماد خودرو
| مشخصه | مقدار |
|---|---|
| نام شرکت | ایران‌خودرو (Iran Khodro) |
| نماد | خودرو |
| کد ISIN نماد | IRO1IKCO0001 |
| سال تأسیس | 1341، با نامِ ایران ناسیونال |
| بازار | بورس تهران، بازار دوم |
| گروه صنعت | خودرو و ساخت قطعات |
| تعداد سهام | 2,563,746,068,000 سهم |
| سهام شناور آزاد | 38 درصد |
| ارزش بازار | حدودِ 176 همت (قیمت پایانیِ 688 ریال) |
| میانگین ارزش معاملات روزانه | حدودِ 511 میلیارد تومان در 60 جلسهٔ اخیر |
| اختیار معامله | ضخود (اختیار خرید) و طخود (اختیار فروش) |
مشخصاتِ نماد، تعدادِ سهام و سهامِ شناور از سامانهٔ مدیریت فناوری بورس تهران (TSETMC) است. میانگینِ ارزشِ معاملات و رتبهٔ نهم را خط از قیمت و حجمِ روزانهٔ بیش از 900 سهمِ بورس و فرابورس حساب کرده است.
از ایران ناسیونال تا ایران‌خودرو
ایران ناسیونال در مرداد 1341 به دستِ برادران احمد و محمود خیامی و با سرمایه‌ای حدودِ 100 میلیون ریال تأسیس شد. نقطهٔ عطفِ آن سال‌ها پیکان بود: بر پایهٔ قراردادی در 1345 با گروهِ روتس انگلستان، کارخانهٔ پیکان راه افتاد و تولیدِ انبوهِ این خودرو که نسخهٔ ایرانیِ هیلمن هانتر بود از اردیبهشت 1346 شروع شد. پیکانِ سواری تا 1384 در خطِ تولید ماند.
پس از انقلابِ 1357، دارایی‌های خانوادهٔ خیامی مصادره شد، شرکت زیرِ کنترلِ دولت رفت و نامش به ایران‌خودرو تغییر کرد.
همکاری با پژو و رنو، و پایانی که تحریم رقم زد
- همکاریِ حدوداً 20 سالهٔ ایران‌خودرو و پژو محصولاتی مثلِ پژو 405، پارس و 206 را به خطِ تولید آورد و در پایانِ 1390 زیرِ فشارِ تحریم‌ها قطع شد.
- پس از برجام، ایران‌خودرو و گروهِ PSA (سازندهٔ پژو) در 1 تیر 1395 قراردادِ نهاییِ یک شرکتِ مشترکِ 50/50 را امضا کردند که قرار بود تا 400 میلیون یورو در پنج سال سرمایه‌گذاری کند و پژو 208، 2008 و 301 را بسازد.
- با خروجِ آمریکا از برجام، PSA در 14 خرداد 1397 اعلام کرد از شرکت‌های مشترکش در ایران بیرون می‌رود. رنو هم که تندر 90 از 1385 در سبدِ ایران‌خودرو بود، در تابستانِ 1397 اعلام کرد فعالیتش در ایران احتمالاً متوقف می‌شود.
محصولاتِ ایرانی
سمند، نخستین «خودروی ملی»، در دههٔ 1370 طراحی و از اوایلِ دههٔ 1380 تولید شد. پس از آن سورن (1386)، رانا، دنا (رونمایی در 1390) و در سال‌های اخیر تارا و ریرا آمدند. رکوردِ تولیدِ ایران‌خودرو در سالِ 1389 ثبت شد: حدودِ 755 هزار خودروی سبک، یعنی نزدیک به نیمی از تولیدِ خودروی سبکِ کشور در آن سال.
سهامداران عمدهٔ ایران‌خودرو
| سهام‌دار | درصد سهام |
|---|---|
| تدبیر سرمایه آراد | 15.00 |
| سپهر کیش ایرانیان | 10.32 |
| گسترش سرمایه‌گذاری ایران‌خودرو | 9.99 |
| سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران (ایدرو) | 5.72 |
| سرمایه‌گذاری آتیه صبا | 5.01 |
| سرمایه‌گذاری ملی ایران | 4.86 |
| گروه بهمن | 4.07 |
| سرمایه‌گذاری سمند | 3.09 |
| سرمایه‌گذاری سامان ایرانیان | 3.06 |
| سرمایه‌گذاری صندوق بازنشستگی کشوری | 3.04 |
| سرمایه‌گذاری و توسعه راهبردی راز | 2.28 |
| سرمایه‌گذاری توسعه معین ملت | 1.68 |
| سرمایه‌گذاری مانا نوین | 1.43 |
| گروه مالی پارسیان | 1.23 |
| یک شخص حقیقی | 1.17 |
| پلیمرهای مهندسی پیشرفته آرسام پلاست راز | 1.13 |
| گروه صنعتی طبیعت ماکان | 1.01 |
این فهرستِ سهام‌دارانِ بالای 1 درصد در TSETMC در مهر 1405 است. چند نکته دربارهٔ آن:
- هیچ سهام‌داری اکثریت ندارد. بزرگ‌ترین سهام‌دار، تدبیر سرمایه آراد، 15 درصد دارد؛ همان سهمی که در فهرستِ آذر 1401 هم داشت. این 17 سهام‌دار روی هم حدودِ 74 درصد دارند.
- سهامِ چرخشی. حدودِ 23 درصدِ سهام در دستِ سه شرکتِ زیرمجموعهٔ خودِ ایران‌خودروست: سپهر کیش ایرانیان، گسترش سرمایه‌گذاری ایران‌خودرو و سرمایه‌گذاری سمند. یعنی شرکت از راهِ زیرمجموعه‌هایش سهام‌دارِ خودش است. مرکز پژوهش‌های مجلس در گزارشی در خرداد 1402 سهمِ زیرمجموعه‌ها را 25.24 درصد و سهمِ مستقیمِ دولت را، که همان ایدرو است، 5.71 درصد گزارش کرده بود.
- سهام شناور آزاد 38 درصد است؛ بقیه در دستِ سهام‌دارانی است که معمولاً سهمشان را در بازار معامله نمی‌کنند.
وضعیت مالی: سهمی که زیان می‌دهد
ایران‌خودرو در سال‌های اخیر زیان‌ده بوده است. EPSِ پیش‌بینی‌شده‌ای که TSETMC برای خودرو نشان می‌دهد منفیِ 49 ریال است؛ با بیش از 2,560 میلیارد سهم، یعنی زیانی در حدودِ 12.6 همت. به همین دلیل نسبتِ قیمت به سود (P/E) برای این سهم معنا ندارد.
مهم‌ترین دلیلی که برای زیانِ خودروسازان گفته می‌شود قیمت‌گذاری دستوری است: قیمتِ فروشِ کارخانه سال‌ها با مجوزِ دولت تعیین شده و همیشه پا به پای هزینهٔ قطعات، دستمزد و تورم بالا نرفته است. برای سهام‌دار، این یعنی سودآوریِ شرکت بیش از آن‌که به فروش و تولید بستگی داشته باشد، به تصمیم‌های قیمت‌گذاری وابسته است.
افزایش سرمایه و سود نقدی ایران‌خودرو
| تاریخ بازگشایی | رویداد | جزئیات |
|---|---|---|
| 3 مرداد 1389 | سود نقدی | 150 ریال برای هر سهم |
| 2 مرداد 1390 | سود نقدی | 200 ریال |
| 21 آبان 1390 | افزایش سرمایهٔ 40 درصدی | از 6.3 به 8.82 میلیارد سهم |
| 3 مرداد 1391 | سود نقدی | 230 ریال |
| 28 بهمن 1391 | افزایش سرمایهٔ 8.84 درصدی | از 8.82 به 9.6 میلیارد سهم |
| 19 فروردین 1393 | افزایش سرمایهٔ 25 درصدی | از 9.6 به 12 میلیارد سهم |
| 31 تیر 1394 | سود نقدی | 16 ریال |
| 14 آذر 1394 | افزایش سرمایهٔ 27.5 درصدی | از 12 به 15.3 میلیارد سهم |
| 3 مرداد 1396 | سود نقدی | 15 ریال |
| 27 اردیبهشت 1399 | افزایش سرمایهٔ 1,871.6 درصدی | از 15.3 به 301.7 میلیارد سهم |
| 2 اردیبهشت 1404 | افزایش سرمایهٔ 749.9 درصدی | از 301.7 به 2,563.7 میلیارد سهم |
جدول از قیمت‌های مرجع و ثبتِ تغییرِ تعدادِ سهام در TSETMC ساخته شده است؛ تاریخ، روزی است که نماد پس از مجمع بازگشایی شد.
- از 1390 تا امروز، تعدادِ سهام حدودِ 407 برابر شده است؛ از 6.3 میلیارد به بیش از 2,560 میلیارد سهم.
- دو افزایش سرمایهٔ آخر بدونِ آوردهٔ نقدی بودند. قیمتِ مرجع دقیقاً به نسبتِ تعدادِ سهم پایین آمد. مثلاً قیمت پایانیِ پیش از مجمعِ 1404، 3,868 ریال بود و 3,868 ÷ 8.4989 می‌شود 455 ریال؛ همان قیمتِ مرجعِ بازگشایی. افزایش سرمایه‌ای که از سهام‌دار پولی نمی‌گیرد معمولاً از محلِ سود انباشته یا تجدیدِ ارزیابیِ دارایی‌هاست، و شرکتی که سال‌ها زیان داده سودِ انباشته‌ای برای این کار ندارد.
- آخرین سود نقدیِ قابلِ توجه 15 ریال در 1396 بود. در مجمع‌های 1395 و 1397 قیمتِ مرجع فقط 5 و 6 ریال کم شد و از 1398 به بعد هیچ کاهشی بابتِ سود نقدی ثبت نشده است.
رفتار قیمت خودرو از 1389 تا 1405
بازده‌های زیر روی قیمتِ تعدیل‌شده حساب شده‌اند، یعنی اثرِ افزایش سرمایه‌ها و سود نقدی در آن‌ها لحاظ شده است:
| دوره | بازده |
|---|---|
| یک سال | +64 درصد |
| 3 سال | +114 درصد |
| 5 سال | +220 درصد |
| 10 سال | حدودِ 37 برابر |
| از ابتدای 1389 | حدودِ 242 برابر |
بازدهِ سالانه (سالِ شمسی):
| سال | بازده | سال | بازده |
|---|---|---|---|
| 1389 | +281% | 1398 | +300% |
| 1390 | −35% | 1399 | +332% |
| 1391 | −37% | 1400 | −5% |
| 1392 | +176% | 1401 | +41% |
| 1393 | +20% | 1402 | −4% |
| 1394 | +81% | 1403 | +19% |
| 1395 | −42% | 1404 | +5% |
| 1396 | +5% | 1405 (تا 8 مهر) | +46% |
| 1397 | +6% |
- بیشترِ رشد در دو سال اتفاق افتاد. خودرو در 1398 و 1399 روی هم حدودِ 17 برابر شد.
- اوجِ تاریخی با قیمتِ تعدیل‌شده 946 ریال در 7 مرداد 1399 ثبت شد. پس از آن سهم تا 9 آبان 1400 حدودِ 79 درصد ریخت؛ بزرگ‌ترین افتِ دورهٔ مورد بررسی. قیمتِ 8 مهر 1405 (692 ریال) هنوز حدودِ 27 درصد زیرِ آن اوج است.
- یک سالِ اخیر: کف 415 ریال (9 مهر 1404) و سقف 786 ریال (22 شهریور 1405).
- توقف‌های طولانی: از 1389 تا امروز، نماد هفت بار بیش از یک ماه بسته ماند. طولانی‌ترینش 83 روز بود، از 6 اسفند 1404 تا 29 اردیبهشت 1405، که در آن هیچ جلسهٔ معاملاتی‌ای در بورس برگزار نشد. خودرو پس از توقفِ 50 روزهٔ تابستانِ 1404 هم با 26 درصد پایین‌تر از آخرین قیمتش بازگشایی شد.
نکته‌هایی برای تحلیل نمودار خودرو
همیشه با نمودار تعدیل‌شده کار کنید
روی نمودارِ خام، بازگشاییِ 2 اردیبهشت 1404 یک سقوطِ 84 درصدی به نظر می‌رسد، از 3,862 به 620 ریال. اما قیمتِ مرجعِ آن روز 455 ریال بود؛ یعنی سهم در واقع 36 درصد بالاتر از قیمتِ مرجع باز شد. نمودارِ تعدیل‌شده همین را نشان می‌دهد و نمودارِ خام دقیقاً برعکسش را. سهمی با این‌همه افزایش سرمایه را بدونِ تعدیل نمی‌شود تحلیل کرد؛ توضیحِ کامل در نوشتهٔ قیمت تعدیل‌شده سهام چیست؟ آمده است.
حجم را هم تعدیل کنید
با افزایش سرمایهٔ 1404، تعدادِ سهام 8.5 برابر شد. حجمِ معاملاتِ سال‌های قبل روی نمودارِ خام کوتاه به نظر می‌رسد، فقط چون آن موقع سهمِ کمتری وجود داشت. گزینهٔ «حجم تعدیل‌شده» حجمِ قدیمی را با تعدادِ سهامِ امروز هم‌مقیاس می‌کند.
شکاف‌ها و توقف‌ها را بشناسید
جای خالیِ روی نمودار معمولاً یعنی نماد بسته بوده است؛ برای مجمع، افزایش سرمایه، اطلاعاتِ بااهمیت یا تعطیلیِ بازار. روزِ بازگشایی پس از توقفِ طولانی ممکن است بدونِ محدودیتِ دامنه معامله شود، همان‌طور که در 1404 دیدیم.
دامنهٔ نوسان و صف
قیمتِ روزانه فقط در محدودهٔ دامنهٔ نوسان جابه‌جا می‌شود؛ در 8 مهر 1405 این دامنه ±3 درصد بود (652 تا 692 ریال). وقتی تقاضا یا عرضه از این محدوده بیشتر باشد، سهم در صف خرید یا صف فروش می‌ماند.
اختیار معامله
خودرو یکی از دارایی‌های پایهٔ اختیار معامله در بورس تهران است. نمادهای اختیار خرید با «ضخود» و اختیار فروش با «طخود» شروع می‌شوند و هر سری قیمتِ اعمال و تاریخِ سررسیدِ خودش را دارد.
استراتژی را روی گذشته امتحان کنید
پیش از معامله روی سهمی با این‌همه نوسان، استراتژی‌تان را روی داده‌های گذشته بسنجید. با بک تست و بازپخشِ کندل در خط می‌توانید نمودار را به هر تاریخی برگردانید و کندل‌به‌کندل جلو بروید، بی‌آن‌که آینده را ببینید. قیمت و نمودارِ به‌روزِ نماد هم در صفحهٔ چارت خودرو است.
ریسک‌های سهم خودرو
- قیمت‌گذاری و زیان: تا وقتی قیمتِ فروش با هزینه‌ها همراه نشود، زیان ادامه پیدا می‌کند و سودِ نقدی‌ای در کار نیست.
- ساختارِ مالکیت: سهامِ چرخشیِ حدوداً 23 درصدی و سهمِ پراکندهٔ نهادهای عمومی تصمیم‌گیری دربارهٔ مدیریتِ شرکت را از سهام‌دارانِ خرد دور می‌کند.
- تحریم و شریکِ خارجی: همکاری با پژو دو بار، در 1390 و 1397، با تحریم قطع شد؛ هر تغییری در تحریم‌ها مستقیم روی دسترسی به فناوری و قطعه اثر می‌گذارد.
- توقف‌های طولانی: سهام‌دار ممکن است ماه‌ها نتواند سهمش را بفروشد، و روزِ بازگشایی ممکن است بدونِ محدودیتِ دامنه معامله شود.
سؤال‌های رایج
نماد خودرو در کدام بازار معامله می‌شود؟
در بورس تهران، بازارِ دوم، گروهِ «خودرو و ساخت قطعات».
ایران‌خودرو سود نقدی می‌دهد؟
آخرین سود نقدیِ قابلِ توجهِ آن 15 ریال در 1396 بود و از 1398 به بعد سودی تقسیم نکرده است. EPSِ پیش‌بینی‌شده‌ای که TSETMC نشان می‌دهد منفی است.
چرا قیمت خودرو در اردیبهشت 1404 از حدودِ 3,900 به حدودِ 600 ریال رسید؟
به خاطرِ افزایش سرمایهٔ 750 درصدی. تعدادِ سهام 8.5 برابر شد و قیمتِ مرجع به همان نسبت پایین آمد. ارزشِ داراییِ سهام‌دار با این کار تغییری نکرد و روی نمودارِ تعدیل‌شده این افت دیده نمی‌شود.
بزرگ‌ترین سهام‌دار ایران‌خودرو کیست؟
تدبیر سرمایه آراد با 15 درصد. سه زیرمجموعهٔ خودِ ایران‌خودرو روی هم حدودِ 23 درصد و ایدرو حدودِ 5.7 درصد دارند.
منابع
- مشخصات نماد خودرو در TSETMC
- ایران خودرو در ویکی‌پدیای فارسی
- Iran National Company در دانشنامهٔ ایرانیکا
- گزارش مرکز پژوهش‌های مجلس دربارهٔ مالکیت خودروسازان (خرداد 1402)
- قرارداد نهایی PSA و ایران‌خودرو، Business Wire، ژوئن 2016
- خروج PSA از ایران، France 24، ژوئن 2018
- عکسِ بالای صفحه: Hamed Malekpour / خبرگزاری تسنیم، ویکی‌مدیا کامانز، مجوز CC BY 4.0
این نوشته فقط برای آشنایی با نماد است و توصیهٔ خرید یا فروش نیست. عددهای بازار مربوط به 8 مهر 1405 است و با هر جلسهٔ معاملاتی تغییر می‌کند.
